Kokosolie gezond of ongezond

kokosolieIn  reformzaken, bio-winkels en supermarkten, overal kun je tegenwoordig kokosolie kopen. De marketing molen doet zijn werk goed en er zullen ongetwijfeld wereldwijd miljoenen aan kokosolie verdiend worden. Dat is op zichzelf niet bijzonder alleen kokosolie is in korte tijd heel erg populair geworden. Reden hiervan is dat kokosvet als gezond vet verkocht wordt. De vraag is, is dit terecht ja of nee?

Eerlijk is eerlijk, ook ik heb een pot kokosolie in de keukenkast staan. Niet alleen smaakt het erg lekker,  ik vond het verhaal over de gezonde vetzuren in eerste instantie aannemelijk klinken.

Toch is wetenschappelijk Nederland het niet eens met deze gezondheidsclaim en dat maakte mij als kritisch voedingsadviseur erg benieuwd naar onderzoeksresultaten uit het buitenland. Met deze blog probeer ik meer inzicht te geven in de huidige kennis over kokosolie. Daarbij heb ik geprobeerd zo objectief en volledig mogelijk te zijn. Mocht je alleen de conclusies van mijn analyse interessant vinden dan kun je ook direct  naar beneden scrollen.

Hoogleraar Sander Kersten, gespecialiseerd in Nutritionele biochemie aan de Universiteit van Wageningen heeft onderzoek gedaan naar kokosvet. Hij gaf deze winter in het Vara programma Kassa uitleg over hoe het precies zit met korte- en lange keten vetzuren en vertelt dat het merendeel van de vetzuren (laurinezuur) in kokosvet korte keten vetzuren (maar twaalf koolstofatomen) zijn.  De vetzuren uit kokosvet worden direct opgenomen in je bloed en gaan gelijk door naar je lever. Andere vetzuren zoals vetzuren uit margarine en olijfolie gaan eerst naar spieren en vetdepots. Volgens Kersten is het ongunstig dat de vetzuren naar je lever gaan i.v.m. vergrote kans op leververvetting.

Nu is leververvetting inderdaad een toenemend probleem in de hele wereld en hadden nog niet zo lang geleden alleen alcoholisten hier mee te maken. In de VS hebben miljoenen mensen een te vette lever en spreekt men sinds kort van een ‘non alcoholic fatty liver disease”, een vette lever door andere oorzaken ontstaan dan alcohol gebruik. Obesitas, diabetes, insuline resistentie, tekorten aan nutriënten en sterk gewichtsverlies zijn de grootste oorzaken van deze relatief nieuwe, sterk toenemende aandoening bij zowel volwassenen als jonge kinderen.  Vooral mensen met veel vet rond de buikstreek hebben een grotere kans op een vette lever.  Onderzoekers vermoeden dat de oorzaak van leververvetting komt doordat het lichaam niet meer normaal op insuline reageert. Insuline resistentie en pre-diabetes is een startpunt voor obesitas en diabetes en  voor leververvetting.*0

Wat betreft voeding zou een te grote inname van  fructose (onderdeel van sucrose/tafelsuiker) en geraffineerde koolhydraten hieraan ten grondslag liggen. In de VS zijn er steeds meer jonge kinderen die een “fatty liver’ hebben door het toenemend gebruik van suikerrijke drankjes.*0-1, *0-2 *2

Wanneer een lever te vet wordt (denk aan eendenlevers die letterlijk met mais ‘opgevet’ worden voor fois gras/eendenleverpate) ontstaan er ontstekingen en schade aan de levercellen. Dit zou kunnen leiden tot bloed klonteringen en aderproblemen. Leververvetting is dus een serieus gezondheidsprobleem.

Onderzoeker Kersten legt een link tussen kokosvet en leververvetting. Toch wordt er zoals hierboven al uiteengezet juist veel meer een link gelegd tussen leververvetting en insulineresistentie/pre-diabetes door te hoge inname van suiker/fructose/koolhydraten. Dit wil overigens niet zeggen dat je van verzadigd vet geen vette lever zou krijgen, maar een koolhydraat arm dieet werkt effectiever bij leververvetting dan caloriearm met weinig vet.*3 Het is dan ook de vraag of Kerstens ten aanzien van kokosolie v.s. leververvetting echt iets is waar we ons zorgen over moeten maken. Is het misschien achterhaald?

De inzichten ten aanzien van verzadigd vet zijn de laatste jaren namelijk behoorlijk veranderd. Er is, bleek na een grootschalige meta-analyse, onvoldoende wetenschappelijk bewijs van relatie tussen inname verzadigd vet en hart- en vaatziekten.*3-1

Wel heeft onderzoek aangetoond dat laurinezuur (grootste vetzuur in kokosolie) het LDL cholesterol meer laat stijgen dan bijvoorbeeld plantaardig zonnebloemolie.4 Echter, sommige meervoudig onverzadigde vetten zoals zonnebloemolie bevatten weer veel linolzuur wat ontstekingsaandoeningen in het lichaam stimuleert, zoals asthma en prikkelbaredarmsyndroom/Crohn. we krijgen in deze tijd  te veel linolzuur (omega 6) binnen in verhouding met omega 3 vetzuren.5 Ook hier geldt weer dat het binnenkrijgen van een teveel van een bepaalde nutriënt altijd nadelig is voor je lichaam/gezondheid. 

 


 

Kokosolie is een verzadigde vet soort die invloed heeft op de hoogte van je ‘slechte’ LDL cholesterol. Kokosolie wordt op een andere manier door het lichaam verwerkt dan andere vetzuren, het gaat via het bloed direct naar de lever. Leververvetting kan het gevolg zijn van hoge inname van kokosolie maar de grootste risico’s liggen volgen leverartsen tegenwoordig vooral bij hoge inname geraffineerde koolhydraten/fructose/suiker/alcohol. Verzadigd vet verhoogt weliswaar je cholesterol maar verzadigd vet is op zichzelf, als losstaande nutriënt, geen indicator voor al dan niet krijgen van hartziektes. Dat ligt veel gecompliceerder. Het is dus nog niet zo eenvoudig.


Wat zijn, met de kennis van nu, de feiten c.q. inzichten over kokosolie:

  • Kokosolie is heel stabiel en heeft een hoog rookpunt, hoger dan olijfolie en zonnebloemolie en oxideert daarom minder snel. Oxidatie van vetzuren moet je voorkomen want door oxidatie ontstaan er giftige bestanddelen die slecht zijn voor je gezondheid. Daarom is bakken in kokosolie (roomboter of ghee) gezonder dan bakken in olijfolie.
  • Kokosolie zou beter zijn dan transvetten, boter en andere dierlijke vetten maar niet zo goed als vloeibare plantaardige olie al dus Penny Kris-Etherton PhD, RD, vooraanstaand onderzoeker op het gebied van hart- en vaatziekten en voeding aan de Pennsylvania State University;
  • Laurinezuur en monolaurinezuur uit kokosolie kunnen microben in ons lichaam zoals virussen, schimmels en bacteriën doden.*6
  • Verzadigd vet zoals kokosolie verhoogt cholesterol maar dit is op zichzelf geen marker/voorspeller voor het al dan niet krijgen van hart- en vaatziekten. Dit is hernieuwde kennis waar onderzoekers vrij recent achter zijn gekomen nadat 45  wereldwijd verschillende observationele studies zijn geherevalueerd en 27 random steekstroeven opnieuw bekeken zijn. Bij transvetten is dat wel het geval.*7
  • Een studie bij ratten heeft een lager vetniveau in het bloed aangetoond na inname extra virgin kokus olie. Ook LDL oxidatie is aangetoond. *8 Bij mensen is dit niet aangetoond.
  • Inname van middellange keten vetzuren zoals kokosolie kan lijden tot meer gewichtsverlies dan inname lange ketenvetzuren.*9
  • Door de snelle opname van vet in de lever komt er veel sneller bruikbare energie vrij, ook ligt de verbranding van energie hoger na inname van middellange keten vetzuren *10
  • Laurinezuur laat cholesterol stijgen maar dan vooral het HDL, goede cholesterol.*11
  • Hoog LDL cholesterol is niet zo slecht als we altijd gedacht hebben, we hebben het ook nodig om spieren te ontwikkelen*12
  • Dariush Mozaffarian, adjunct associate professior Epidemology aan Harvard is een vooraanstaand onderzoeker in de VS op gebied van hart- en vaatziekten en vetinname. Hij geeft aan dat niet langer verzadigde vetten maar juist transvetten en geraffineerde koolhydraten (suiker/witmeel) voedsel dat kans op hart- en vaatziekten laat toenemen.*13 Volgens hem is cholesterol maar een van de vele biomarkers/indicatoren voor hart- en vaatziekten en zegt het als losstaand gegeven weinig.

Conclusie:

De voortschrijdende inzichten die uit de vele wetenschappelijke onderzoeken naar voren komen tonen aan dat verzadigde vetten, dus ook kokosolie,  weliswaar je cholesterol verhogen maar een hoog LDL cholesterol wordt tegenwoordig niet meer als losstaande oorzaak gezien voor hart- en vaatproblemen. Een hoge inname van koolhydraten/suikers wordt veel meer in verband gebracht met hart- en vaatziekten. Toch is het verstandig indien je niet volledig gezond bent enigszins gematigd te blijven met de inname van verzadigde vetten. Vooral mensen met obesitas, diabetes, pre-diabetes en leveraandoeningen doen er verstandig aan matig te zijn met verzadigd vet. Overigens geldt voor deze groepen mensen ook dat ze beter gematigd kunnen zijn met de inname van koolhydraten.
Echter, als je kerngezond bent,  bak en braad dan lekker in kokosolie. Het heeft een aantal bewezen, gunstige gezondheidsvoordelen waar je baat bij kunt hebben. Overdrijf het alleen niet. Dit laatste geldt voor alle nutriënten. Bak je vlees of pannenkoek in een beetje kokosolie, smeer het eventueel op je boterham (dun laagje) en op je handen maar doe geen eetlepels vol in je havermout of smoothie wat weleens aangeraden wordt. Misschien een keer een hapje op een theelepeltje als je ziek bent vanwege antivirale/bacteriële functie maar that’s it.  Vet is vet en kokosvet levert 130 kcal. per eetlepel op. Eet je er erg veel van dan moet je oppassen voor gewichtstoename en andere neveneffecten. Probeer ook dagelijks voldoende onverzadigde vetzuren zoals olijfolie te nuttigen voor de balans. Wissel af en geniet van je uitgebalanceerde, gezonde maaltijd waarbij je niet teveel en ook niet te weinig van een bepaald voedingsmiddel binnenkrijgt.

 

Geraadpleegde bronnen:

*0 http://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/when-the-liver-gets-fatty

*0-1 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18220642

*0-2 http://www.jci.org/articles/view/37385

*1 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19262374

*2 http://ajcn.nutrition.org/content/early/2010/01/13/ajcn.2009.27725.abstract

*3 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21367948

*3-1 http://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1000252#pmed-1000252-g003

*4 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1415008

*5 http://ajcn.nutrition.org/content/83/6/S1505.short

*6 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC444260/

*7 http://annals.org/article.aspx?articleid=1846638&atab=7

*8 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15329324

*9 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19156155

*10 http://jn.nutrition.org/content/132/3/329.full.pdf+html

*11 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12716665

*12 http://www.sciencedaily.com/releases/2011/05/110505142730.htm

*13 http://www.meandmydiabetes.com/2010/11/13/saturated-fat-and-heart-disease-risk-dariush-mozaffarian/

image_print

1 Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *